İhsan Derman – Fotoğraf ve Gerçeklik

Aylık bir sanat dergisinin takvimine göz atıldığında fotoğraf sergilerine ilişkin haberlerin diğer sanatsal etkinlikler arasında önemli bir yeri olduğu görülür. Bunun yanısıra, reklamcılık sektöründe fotoğraf vazgeçilmez ortamlardan biridir.

Ne var ki, aynı hareketliliği fotoğrafa ilişkin eleştirel ve kuramsal çalışmalarda göremiyoruz. Bir iki çeviri dışında ülkemizde fotoğraf daha çok dergilerde parlayıp sönen tartışmalarda düşünüle gelmiştir. Fotoğrafın entellektüel ve akademik bir ilginin konusu olarak ele alındığı ürünlerin doyurucu olduğu ne yazık ki kuşkuludur. Türkçe literatürde gündemin en önemli sorunları olarak karşımıza çıkan “gerçeklik”, “gerçekçilik” gibi, sanatın diğer alanlarıyla da ilintili kavramların her tartışmada orijinal anlamından kaydırıldığı ve yeni baştan tanımlanma zorunluğu doğurduğu gözlenmektedir. Ele geçen deneme ve makaleler incelendiğinde, kuramsal dayanakların yetersizliği, belirgin bir yöntemin olmayışı ve kopukluklar, ayrıca dikkati çekmektedir.

Öncelikle, ülkemizde fotoğraf için kuramsal bir zeminin oluştuğu da söylenemez. Fotoğraf üzerine konuşmak, tartışmak hatta uzlaşamamak bile belli ortak hareket noktaları gerektirmektedir. Bunu başarabilmek için kuramsal eleştirel bir dilin geliştirilmesi zorunludur; fotoğrafı hangi kavramlarla, nasıl düşünmemiz gerekiyor? Hangi zihinsel donanımlara ihtiyacımız var? Hangi yollardan, hangi sınırlar çerçevesinde ilerleyebiliriz?

Bu bakımdan bu çalışma, hem kavramların yerli yerine oturtulması, hem de akademik ve entellektüel çevrelerden gereken ilgiyi henüz görmemiş olan fotoğraf için sağlıklı bir tartışma ve düşünme ortamının hazırlanmasında, alçakgönüllü bir girişim olmayı amaçlıyor.

Fotoğraf ve Gerçeklik kitabı önsöz bölümünden. İhsan Derman