Özcan Yurdalan – Belgesel Fotoğraf ve Fotoröportaj

Belgesel Fotoğraf ve Fotoröportaj kitabı üç nedenle yazıldı. Birincisi, bunca zamandır emek verip çaba harcadığımız fotoğraf nedir ne değildir, toplumsal işlevi nasıl olur konusunu ele almaktı. İkincisi, röportaj fotoğrafçığının Türkiye’de yeniden gündeme geldiği son yıllarda, bir taraftan yaygınlaşırken diğer taraftan hızla içinin boşaltılmasından duyulan endişeydi. Üçüncüsüyse, uzun zamandır atölye çalışmalarında ve kendi pratiklerimizde uyguladığımız fotoröportaj yönteminin yazılı hale getirilmesiydi.

Bu üç nedenle ortaya çıkan kitap aslında topluca bir tartışma ihtiyacının ifadesi olarak görülmeli. Burada dile getirilen fikirler ve önerilen yöntemler, bugün benim bulunduğum yerden baktığım zaman gördüklerimdir ve mutlak doğruları, değişmez gerçekleri, tek modelleri ifade etmez.

İnsanla doğrudan ilişki kuran görsel bir dil olan fotoğraf, bunca yaygın olduğu günümüzde, toplumların hayatında önemli bir yer tutar. Aslında maruz kaldığımızı hiç fark etmeden görüntülerle biteviye ilişki içinde olduğumuzu biliyoruz. Fotoğrafın gerek insan hayatındaki yerini, gerekse toplumsal süreçlerdeki etkisini, siyasal, sosyal ve ekonomik alanlardaki işle vini izah etmek için düşünmelere ve araştırmalara ihtiyaç duyduğumuz açık.

Belgesel Fotoğraf ve Fotoröportaj

Fotoğrafın belgesel olarak kullanımı, içinde yaşamamız için bize dayatılan sınırlara itiraz etmenin ve sorumluluk hissederek hayata müdahil olmanın yaratıcılığa açık alanlarından biri oldu. Dünya tarihinde de, Türkiye’deki kısa ve kesintili varoluşunda da benzer ihtiyaçlar için kullanılan bu alan, güvenilir tanıklıklar üstünden söz kurulan karşılıklı bir iletişim ortamı yarattı. Fotoröportajların anlattığı hikayeler bir itirazı dile getirdi, muhalif duruşları ifade etti. Başka bir dünyanın mümkün olduğuna dair fikirleri, görüntü ve yazıyla dile getiren anlatılar fotoröportajlarla yaratıldı.

Türkiye’de fotoğraf

80’lerin etkisiyle biçimlenmiş Türkiye fotoğrafının, fotoğraf çevrelerinin ve fotoğrafçı zihniyetinin günümüzdeki durumu açıkça tartışılmadan, belgesel fotoğrafın ve fotoröportajın sahici bir var oluş gerçekleştirmesi oldukça zor. İçeriğinden ayrılarak sadece biçimsel bir araç olarak ele alınmasıysa sık rastlanan kendiliğinden ve sıradan bir durum. Moda gibi gelip geçiverme hali. Aynı biçimde indirgemeci tutumla ele alınması, net fikirler ve tutumlar sergilenmeden imalarla, inkarlarla bir anda gündem dışına itilivermesi de vakıa. Bizim çevrelerde bu tür tutumların sorumluluğu olmadığı gibi bedeli de yok. Öte yandan, belgeselin bunca yıllık Türkiye fotoğrafı tarihindeki hali de pek iç açıcı değil. işle vsel bir arşiv bulunmadığı gibi, toplumsal hayattan karşılaştırmalar yapabilmek için bilinçle hazırlanmış kapsamlı görsel tanıklıklara da sahip değiliz.

1999 yılından beri çeşitli yaşlardan fotoğrafçılarla yürüttüğümüz uzunlu kısalı onlarca atölye pratiği sonunda ortaya çıkan ve kitapta dile getirilen fotoröportaj yöntemine ilişkin metot kuşkusuz tek değil, ancak bizim çalışmalarımızda hayli işlevsel olduğunu da belirtmek gerek.

Kitap hakkında

Kitabın birinci ve ikinci bölümleri fotoğrafta belgesel ve röportaj konularını teorik yanlarıyla ele almaya çalışırken, üçüncü ve dördüncü bölümler pratik alana ve uygulamaya ayrıldı. Belgesel fotoğraf ve fotoröportaj fotoğrafçılığının sadece bir teknik, biçimsel bir araç olmadığı saptamasından hareketle teori ve pratik aynı kitap içinde ele alındı. Fotoröportajcının kendi alanındaki tartışmalara, teorik açılımlara, tarih bilgisine sahip olması gerektiği kadar dünya bilgisine ve görgüsüne sahip olması gerektiği de açık. Bu kitap sadece konu başlıklarıyla birlikte birkaç küçük notla önermelerde bulunuyor, hepsi bu. Gerisi, hayatta söyleyecek sözü olan fotoğrafçıya kalmış.

Merak sahibi olmak kadar anlama ihtiyacı hissetmek de önemli. Bu kitapta fotoröportaj, anlaşılmış bir dünyanın ifade edilme aracı olmaktan çok bir anlama yöntemi olarak ele alındı. Bu haliyle dahil olmasını beklediğim tartışmalar, yeni ve başka anlama biçimlerinin kapısını da açar umarım.

Belgesel fotoğraf ve fotoröportaj kitabı sunuş bölümünden. Özcan Yurdalan